ذهن انسان مانند همه مفاهیم که از دیدن موجودات اطراف خویش میسازد ا ز انسان هم مفهومی دارد شامل مشخصات جسمی و رفتاری و گفتاری متنوع هست.
اما ماهیت انسان در رفتار های ذهنی و عینی او میباشد انسان دارای آگاهی و اختیار است انسان ذهن تصویر ساز دارد او تسلیم شرایط نمی شود ولی خود را با شرایط تطبیق میدهد و شرایط جدیدی خلق می کند. انسان های بزرگ در تاریخ هم قدرت طلب بودند هم قدرت گریز
انبیا و اولیا قدرت معنوی داشتند و قدرت مادی را نیز به خوبی بکار می بردند.
دانشمندان ربانی و بزرگ طبق حدیث العلماء ورثه الانبیاء مانند انبیا ساحت معنوی قوی داشتند.
مخترعین و کاشفان علوم جدید نیز زندگی را برای همه آسان نمودند. با برق و آب بهداشتی و غذای بهداشتی سن مرگ انسان را بالا بردند.
سیاستمداران و مدیران اجتماعی که دوستدار عدالت بودند به بشریت خدمت کردند .
ادبیات و هنر و ادبا و فیلسوفان نیز کیفیت زندگی را افزایش دادند.
کسانی مانند مولوی و حافظ و سعدی و خیام و نظامی گنجوی ........ در خودشناسی ما راکمک کردند
استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی در کتاب عقل و عشق جدایی این دو مفهوم را غلط می داند.
محمد جعفر مصفا قدم اول در خود شناسی را نفس شناسی می داند نفس باید از انسان دور شود .من عرف نفسه
نفس هم چون غبار انقیاد اجتماعی است که انسان ها را به اسارت میکشد.( به کتاب تفکر زائد مراجعه شود )
باید از سلطه گری و سلطه پذیری دور شد ( ابوالحسن بنی صدر )
برای شناخت قرآن باید از علوم جدید استفاده نمود ( دکتر کریم رستگار )
انسان جانشین خدا در زمین و زمان است ( علامه مرتضی جزایری )
در عالم برزخ ورق برمی گردد. و در قیامت نیز ورق برمی گردد.